Wat een gespannen bekkenbodem is
Een gespannen bekkenbodem, ook wel hypertone bekkenbodem genoemd, is een bekkenbodem waarvan de spieren onvoldoende kunnen ontspannen, ook wanneer je dat bewust probeert. Dat klinkt misschien abstract, maar de klachten zijn heel concreet: pijn bij het vrijen, een gevoel van druk of zwaarheid laag in de buik, moeite met plassen of juist een voortdurende aandrang, of pijn in de staartstreek die nergens goed vandaan lijkt te komen. Behandeling is mogelijk. Bij Mens en Beweging in Goes zijn bekkenfysiotherapeuten gespecialiseerd in precies deze klachten, en je hebt geen verwijzing van een huisarts nodig om een eerste stap te zetten.
De betekenis van een hypertone bekkenbodem
Een gespannen bekkenbodem, ook wel hypertone bekkenbodem of pelvic floor dysfunction, is een bekkenbodem waarvan de spieren in een toestand van overmatige spanning verkeren en onvoldoende kunnen ontspannen, ook bij een bewuste ontspanningspoging.
Je bekkenbodem is een groep spieren en bindweefsel aan de onderkant van je bekken. Die spieren ondersteunen je blaas, baarmoeder en darmen, en ze spelen een rol bij plassen, ontlasting, seksualiteit en houdingsstabiliteit. Idealiter spannen ze aan wanneer dat nodig is en laten ze los wanneer dat kan. Dat ontspannen is ook hun halve werk.
Bij een gespannen bekkenbodem lukt dat loslaten niet goed. De spieren staan als het ware constant in de stand "aan", ook in rust. Soms merk je dat bewust, soms helemaal niet. Vrouwen die last hebben van dyspareunie, pijn bij het vrijen, weten vaak niet dat de oorzaak in de bekkenbodemspieren zit. Hetzelfde geldt voor mictie-aandrang die plotseling opkomt en moeilijk te negeren is, of voor een diffuse pijn laag in de buik die bij doktersbezoek geen duidelijke oorzaak heeft.
Een gespannen bekkenbodem is niet hetzelfde als een sterke bekkenbodem. Sterkte en spasmen zijn verschillende dingen. Een spier die te gespannen is, werkt juist minder goed, niet beter.
Hoe je een gespannen bekkenbodem herkent
De klachten bij een hypertone bekkenbodem overlappen met klachten die mensen soms aan andere oorzaken toeschrijven, en dat maakt herkenning lastig. Toch zijn er patronen die met enige regelmaat terugkomen.
Pijn bij het vrijen, met name bij penetratie, is een van de meest voorkomende signalen. Die pijn wordt soms als "normaal" beschouwd, zeker kort na een bevalling, maar dat is het niet. Bekkenbodem-biofeedback en manuele bekkenbodembehandeling kunnen in dit geval concrete verlichting bieden.
Moeite met plassen of ontlasting is een tweede cluster van klachten. Je kunt een gevoel hebben dat de ontlasting niet volledig naar buiten wil, of juist dat je zo urgent moet plassen dat je nauwelijks tijd hebt om het toilet te bereiken. Die aandrangsproblemen hangen samen met hoe de bekkenbodemspieren samenwerken met de sluitspier.
Verder zijn er klachten die mensen omschrijven als "een zwaar gevoel laag in de buik", pijn in de staartstreek, pijn die uitstraalt naar de binnenkant van de dijen, of een gevoel van druk. Dit zijn typische vormen van referred pain, waarbij de pijn gevoeld wordt op een andere plek dan waar de spanning zit. Triggerpoints in de bekkenbodem kunnen pijn veroorzaken die aanvoelt alsof ze van je rug of lies komt.
Herken je meerdere van deze klachten? Dan is het zinvol om ze te laten beoordelen door een bekkenfysiotherapeut, in plaats van ze toe te schrijven aan vermoeidheid of "hoe het nu eenmaal is".
Wat een gespannen bekkenbodem veroorzaakt
Spanning in de bekkenbodem heeft zelden één oorzaak. Vaak is er een combinatie van factoren die de spieren over tijd in een staat van verhoogde tonus brengt.
Chronische stress is een van de meest onderschatte oorzaken. Net zoals je schouders omhoog gaan bij spanning, trekt de bekkenbodem samen als reactie op aanhoudende stress of angst. Dat gebeurt buiten je bewuste controle. Een vrouw die jarenlang veel druk ervaart op het werk, merkt soms pas bij een bevalling of een gynaecologisch onderzoek dat haar bekkenbodem structureel te gespannen is.
Na een bevalling kan de bekkenbodem ook te gespannen raken, al verwachten de meeste mensen het omgekeerde. Terwijl een bevalling doorgaans geassocieerd wordt met een verzwakte bekkenbodem, reageren de spieren soms op de belasting, het herstel of de pijn met overmatige spanning. Bekkenbodem en zwangerschap, en de postpartum bekkenbodem in de weken na de bevalling, verdienen daarom aparte aandacht. Zoek je specifiek naar bekkenbodemklachten tijdens of na de zwangerschap, lees dan verder op de pagina over bekkenfysiotherapie tijdens de zwangerschap en na de bevalling.
Eerdere operaties in het bekkengebied, zoals een keizersnede of een darmoperatie, kunnen littekenweefsel veroorzaken dat de spierfunctie beïnvloedt. Ook een verkeerde ademhaling speelt een rol: wie chronisch oppervlakkig ademt, laat het middenrif nauwelijks samenwerken met de bekkenbodem, wat spanning in de hand werkt.
Ten slotte kunnen trauma's, zowel lichamelijk als psychisch, bijdragen aan een hypertone bekkenbodem. Dit is een gevoelig onderwerp dat in een behandeltraject altijd met zorg en discretie wordt benaderd.
De signalen die aangeven dat behandeling de moeite waard is
Niet elke kortdurende spanning in de bekkenbodem vraagt om professionele hulp. Soms verdwijnt een klacht vanzelf als de oorzaak, stress, inspanning of ziekte, wegvalt. Er zijn echter signalen die erop wijzen dat de bekkenbodem niet meer zelfstandig terugkeert naar een gezond ontspanningsniveau.
Behandeling is zinvol als klachten langer dan vier tot zes weken aanhouden zonder duidelijke verbetering. Ook als ze je dagelijks leven beïnvloeden, denk aan vermijding van seksualiteit, aanpassen van je toiletgedrag of pijn bij bewegen, is dat een reden om een bekkenfysiotherapeut te raadplegen. Hetzelfde geldt als de klachten erger worden in plaats van stabiel blijven.
Een veelgemaakte vergissing is wachten tot de klachten ondraaglijk zijn. Bekkenbodemrevalidatie werkt beter en sneller als de spierpatronen nog niet te lang zijn ingeslepen. Hoe eerder de klacht in kaart is gebracht, hoe minder behandelsessies er gemiddeld nodig zijn.
Je hebt hiervoor geen verwijzing van je huisarts nodig. Bij Mens en Beweging kun je zonder verwijzing terecht, en je kunt elke werkdag gratis binnenlopen bij het inloopspreekuur om je klacht te laten beoordelen.
Hoe een bekkenfysiotherapeut een gespannen bekkenbodem behandelt
Bekkenbodemtherapie voor een gespannen bekkenbodem volgt een vaste opbouw, maar het tempo en de inhoud passen zich aan aan wat jij nodig hebt. Bij Mens en Beweging voert Kirsten Velzeboer dit werk uit als gespecialiseerd bekkenfysiotherapeut. Ze rondde in 2016 de Master Bekkenfysiotherapie af aan de SOMT in Amersfoort, een postmasteropleiding die specifiek gericht is op diagnostiek en behandeling van bekken- en bekkenbodemproblematiek.
Het behandeltraject is gericht op herstel van de normale spierfunctie, niet op maximale kracht. Het ziet er doorgaans zo uit:
Stap 1: Intake en klachtinventarisatie
In het eerste gesprek brengt de bekkenfysiotherapeut alle klachten in kaart. Wanneer begonnen ze? Wat maakt ze erger of beter? Hoe beïnvloeden ze je dagelijks leven? Dit gesprek duurt doorgaans 45 minuten. Er is ruimte om vragen te stellen en om te begrijpen wat er in je lijf gebeurt.
Stap 2: Uitwendig en inwendig onderzoek
De therapeut onderzoekt hoe je spieren functioneren. Bij bekkenbodemklachten maakt inwendig onderzoek het mogelijk om de spierspanning direct te beoordelen en triggerpoints in de bekkenbodem te lokaliseren. Dit onderdeel wordt altijd vooraf besproken en verloopt op jouw tempo.
Stap 3: Behandelplan met oefentherapie en manuele behandeling
Op basis van het onderzoek stelt Kirsten een behandelplan op. Dat plan bevat oefentherapie gericht op bekkenbodemontspanning, ademhalingstechnieken bij bekkenbodemontspanning, en waar nodig manuele bekkenbodembehandeling om de spanning in de spieren direct te verlichten. Bekkenbodem-biofeedback kan ingezet worden om je te leren voelen wanneer je bekkenbodem daadwerkelijk ontspant. Gemiddeld zijn er 6 tot 8 behandelsessies nodig, maar dit verschilt per persoon en per ernst van de klacht.
Stap 4: Zelfmanagement en afbouw
Naarmate de behandeling vordert, verschuift de focus naar wat jij zelf kunt doen. Zelfmanagement bij bekkenbodemklachten betekent dat je begrijpt wat jouw bekkenbodem nodig heeft, en dat je zelfstandig kunt corrigeren als de spanning terugkomt. De behandelfrequentie bouwt dan af.
De praktijk werkt volgens het Keurmerk Fysiotherapie, een kwaliteitsregistratie waarbij behandelresultaten worden gemeten en gebruikt om de zorg te blijven verbeteren.
Wat je zelf kunt doen naast de behandeling
Bekkenbodemontspanning leer je niet in één sessie, maar er zijn dingen die je ook thuis kunt oefenen om het proces te ondersteunen. De bekkenfysiotherapeut legt dit uit tijdens de behandeling, maar de richting is als volgt.
Ademhaling is het startpunt. De meeste mensen ademen te oppervlakkig wanneer ze gespannen zijn. Een diepe buikademhaling waarbij het middenrif volledig naar beneden beweegt, helpt de bekkenbodem automatisch mee te ontspannen. Dat bewust oefenen, een paar keer per dag, kost weinig tijd en heeft merkbaar effect.
Houdingsbewustzijn helpt ook. Langdurig zitten met een gekanteld bekken, of staand met gespannen bilspieren, houdt de bekkenbodemspanning in stand. Kleine aanpassingen in hoe je zit of staat kunnen al verlichting geven.
Wees voorzichtig met "knipoefeningen" als je al een gespannen bekkenbodem hebt. Aanspanningsoefeningen zijn zinvol bij een zwakke bekkenbodem, maar bij een hypertone bekkenbodem werken ze averechts. De bekkenfysiotherapeut beoordeelt welke oefeningen voor jou geschikt zijn, zodat je weer comfortabel in beweging kunt komen.
Veelgestelde vragen
Is een gespannen bekkenbodem hetzelfde als een zwakke bekkenbodem?
Nee. Een zwakke bekkenbodem kan onvoldoende kracht opbrengen, terwijl een gespannen bekkenbodem (hypertone bekkenbodem) juist in een staat van overmatige spierspanning verkeert. De klachten overlappen soms, zoals bij bepaalde vormen van urineverlies, maar de behandeling verschilt wezenlijk. Bij een zwakke bekkenbodem gaat het om aansterken, bij een gespannen bekkenbodem om ontspannen leren. Het is ook mogelijk dat beide problemen tegelijk aanwezig zijn, wat beoordeling door een bekkenfysiotherapeut des te waardevol maakt.
Moet ik een verwijzing van de huisarts hebben?
Nee. Je kunt zonder verwijzing terecht bij Mens en Beweging voor bekkenfysiotherapie. Je kunt elke werkdag gratis binnenlopen bij het inloopspreekuur, zonder voorafgaand telefoontje of doktersbrief. Dat is ook het moment om te vragen of jouw klachten passen bij wat een bekkenfysiotherapeut kan behandelen.
Hoe lang duurt de behandeling van een gespannen bekkenbodem?
Dat verschilt per persoon en hangt af van hoe lang de klachten al bestaan en hoe sterk de spierspanning is. Gemiddeld zijn er 6 tot 8 behandelsessies nodig. De intake duurt doorgaans 45 minuten. Na de eerste behandelsessies merk je vaak al verschil in de mate van spanning en pijn. De bekkenfysiotherapeut evalueert regelmatig of het plan nog klopt en past de frequentie aan naarmate de klachten verbeteren.
Als je merkt dat je klachten passen bij wat hier beschreven staat, is de volgende stap klein. Je kunt elke werkdag bij Mens en Beweging binnenlopen bij het gratis inloopspreekuur, of direct contact opnemen voor een afspraak.
Loop vrijblijvend binnen bij ons gratis inloopspreekuur
Twee locaties in Goes: Medisch Centrum Goes aan de Van Dusseldorpstraat 30, en aan Klein Frankrijk 11. Het team telt 20 professionals, waaronder bekkenfysiotherapeuten met een specifieke opleiding in dit vakgebied. Bekkenfysiotherapie bij Mens en Beweging is ook beschikbaar voor inwoners van Kloetinge en Yerseke.
Contact
Loop vrijblijvend binnen bij ons gratis inloopspreekuur
